من محمد عزیزی هستم و بیش از ۲۰ سال است که در زمینه پرورش شترمرغ در ایران فعالیت میکنم. اگر برای شما هم سؤال شده است که غذای شترمرغ چیست و برای رشد سریع، سلامت پاها و کاهش هزینه خوراک باید چه چیزی جلوی پرنده بریزید، در این مطلب پاسخ کاملاً عملی آن را پیدا میکنید. با خواندن این راهنما متوجه میشوید چرا بعضی شترمرغها با وجود خوردن خوراک زیاد، رشد خوبی ندارند و چگونه میتوان قبل از ایجاد خسارت، ایراد جیره را تشخیص داد.
پاسخ سریع: غذای اصلی شترمرغ پرورشی باید ترکیبی متعادل از غلاتی مانند ذرت و جو، منابع پروتئینی مانند کنجاله سویا، علوفهای مانند یونجه، مکمل معدنی و ویتامینی، کلسیم، فسفر و مقدار کنترلشده نمک باشد. درصد این مواد باید بر اساس سن، وزن و هدف پرورش تغییر کند.
شترمرغ پرندهای بزرگ با دستگاه گوارش خاص است و نمیتوان آن را مانند مرغ، گاو یا گوسفند تغذیه کرد. این پرنده توانایی خوبی در هضم فیبر دارد، اما بهخصوص در ماههای اول زندگی، به پروتئین باکیفیت، مواد معدنی متعادل و خوراکی با اندازه مناسب احتیاج دارد. دادن ذرت خالی، نان خشک، سبزیجات مانده یا دان مرغ به شترمرغ شاید در ظاهر شکم پرنده را پر کند، اما یک جیره کامل و اصولی محسوب نمیشود.
غذای شترمرغ چیست و چرا فقط یونجه یا ذرت کافی نیست؟
در طبیعت، شترمرغ از برگ گیاهان، علف، دانهها، ریشههای نرم، میوههای کوچک و گاهی حشرات تغذیه میکند. به همین دلیل معمولاً این پرنده را یک گیاهخوار فرصتطلب میدانیم. بااینحال، شرایط مزرعه با طبیعت تفاوت زیادی دارد؛ زیرا در مزرعه از شترمرغ انتظار داریم در مدت مشخص به وزن مناسب برسد، پاهای سالمی داشته باشد، پوست و پر باکیفیت تولید کند و در دوره مولدی نیز تخمهای نطفهدار بدهد.
برای رسیدن به این اهداف، خوراک باید تمام نیازهای پرنده را همزمان تأمین کند. ذرت انرژی زیادی دارد، اما پروتئین، فیبر و بعضی مواد معدنی آن برای یک جیره کامل کافی نیست. یونجه منبع خوبی از فیبر و بخشی از پروتئین و کلسیم است، اما مصرف بیش از اندازه آن میتواند انرژی جیره را کاهش دهد. کنجاله سویا پروتئین مناسبی دارد، اما اگر بدون محاسبه زیاد مصرف شود، هم هزینه خوراک بالا میرود و هم تعادل انرژی و پروتئین به هم میخورد.
نکته مهمی که در مزرعه بارها دیدهام این است که پر شدن دانخوری به معنای کامل بودن جیره نیست. شترمرغ ممکن است خوراک زیادی بخورد، اما به دلیل کمبود کلسیم، فسفر، اسیدهای آمینه یا ویتامینها همچنان رشد ضعیفی داشته باشد.
۶ گروه اصلی مواد غذایی مورد نیاز شترمرغ کداماند؟
برای اینکه پاسخ سؤال غذای شترمرغ چیست کاملاً روشن شود، بهتر است مواد تشکیلدهنده جیره را به شش گروه اصلی تقسیم کنیم. هر گروه وظیفه جداگانهای دارد و حذف یا مصرف بیش از اندازه هرکدام میتواند عملکرد گله را مختل کند.
۱. منابع انرژی برای حرکت، رشد و حفظ دمای بدن
بخش مهمی از انرژی جیره شترمرغ از غلات تأمین میشود. ذرت، جو و در بعضی جیرهها مقدار کنترلشده گندم از رایجترین منابع انرژی هستند. ذرت معمولاً انرژی بالاتر و فیبر کمتری دارد، درحالیکه جو فیبر بیشتری وارد جیره میکند.
- ذرت: منبع انرژی مناسب است، اما نباید بهتنهایی خوراک اصلی باشد.
- جو: در جیره شترمرغ قابل استفاده است، ولی مقدار آن باید با توجه به سن پرنده تنظیم شود.
- گندم: میتواند بخشی از غلات جیره باشد، اما مصرف زیاد و آسیاب بسیار ریز آن مطلوب نیست.
- سبوس گندم: مقداری انرژی، پروتئین و فیبر فراهم میکند، ولی جای علوفه یا کنسانتره کامل را نمیگیرد.
زیاد بودن انرژی جیره، بهخصوص در پرندگان مولد و شترمرغهایی که تحرک کمی دارند، باعث چاقی میشود. چاقی در شترمرغ فقط یک مشکل ظاهری نیست و میتواند بار اضافی روی پاها ایجاد کند و عملکرد تولیدمثلی را کاهش دهد.
۲. منابع پروتئینی برای عضلهسازی و رشد جوجه
پروتئین برای تشکیل عضلات، اندامها، آنزیمها، پر و بافتهای بدن ضروری است. نیاز جوجه شترمرغ به پروتئین بیشتر از پرنده بالغ است و باید با افزایش سن، درصد پروتئین جیره بهتدریج کاهش پیدا کند.
- کنجاله سویا: یکی از رایجترین و مناسبترین منابع پروتئین گیاهی در جیره شترمرغ است.
- کنجاله کلزا: در صورت کیفیت مناسب و فرمولنویسی دقیق میتواند بخشی از منبع پروتئین باشد.
- یونجه باکیفیت: علاوه بر فیبر، مقداری پروتئین و کلسیم وارد جیره میکند.
- اسیدهای آمینه مکمل: موادی مانند لیزین و متیونین ممکن است برای متعادل کردن جیره به کار بروند.
پروتئین بیشتر همیشه به معنای رشد بهتر نیست. اگر پروتئین از نیاز پرنده بالاتر باشد، هزینه جیره افزایش پیدا میکند و ممکن است تعادل مواد مغذی به هم بخورد. سرعت رشد بیش از حد نیز در جوجههای سنگین میتواند فشار زیادی به استخوانهای در حال رشد وارد کند.
۳. علوفه و فیبر برای سلامت دستگاه گوارش
شترمرغ برخلاف مرغ توانایی قابلتوجهی در استفاده از خوراکهای فیبردار دارد. بخش انتهایی دستگاه گوارش این پرنده برای تخمیر فیبر مناسب است و به همین دلیل یونجه و علوفه باکیفیت جایگاه مهمی در جیره دارند.
پودر یونجه، یونجه خردشده، علوفه سبز تمیز و مرتع مناسب میتوانند بخشی از نیاز فیبری پرنده را تأمین کنند. بااینحال، جوجههای کمسن نباید مقدار زیادی علوفه درشت، ساقهای و دیرهضم دریافت کنند؛ زیرا دستگاه گوارش آنها هنوز به اندازه پرنده بالغ توسعه پیدا نکرده است.
یونجه کپکزده، خاکآلود، خیس، مانده یا دارای ساقههای بسیار درشت برای شترمرغ مناسب نیست و ممکن است باعث کاهش مصرف خوراک، مسمومیت یا انسداد گوارشی شود.
۴. کلسیم و فسفر برای ساخت استخوان و پوسته تخم
کلسیم و فسفر از مهمترین مواد معدنی در پرورش شترمرغ هستند. کمبود یا نامتعادل بودن این دو ماده میتواند باعث ضعف استخوان، انحراف پا، مشکل در راه رفتن، کاهش رشد و افت کیفیت پوسته تخم شود.
منابعی مانند کربنات کلسیم، دیکلسیم فسفات و مکمل معدنی مخصوص میتوانند برای تنظیم این مواد استفاده شوند. مقدار کلسیم جیره مولد تخمگذار باید از جیره نگهداری بیشتر باشد؛ اما افزودن خودسرانه پودر صدف یا کربنات کلسیم نیز کار درستی نیست، زیرا نسبت کلسیم به فسفر اهمیت زیادی دارد.
۵. ویتامینها و ریزمغذیهای ضروری
ویتامینهای A، D، E، گروه B و عناصری مانند روی، منگنز، مس و سلنیوم در رشد، ایمنی، سلامت استخوان، کیفیت پر و تولیدمثل نقش دارند. این مواد معمولاً از طریق یک مکمل ویتامینه و معدنی مخصوص طیور بزرگ یا جیره اختصاصی شترمرغ تأمین میشوند.
مقدار مصرف مکمل باید دقیقاً مطابق آنالیز محصول و فرمول جیره باشد. کمبود مکمل خطرناک است، اما چند برابر کردن آن نیز میتواند باعث مسمومیت، افزایش هزینه و اختلال در جذب سایر مواد معدنی شود.
۶. آب سالم؛ ارزانترین اما حیاتیترین بخش جیره
آب بخشی از خوراک محسوب نمیشود، اما بدون آب سالم بهترین دان دنیا نیز نتیجه مناسبی نمیدهد. شترمرغ باید در تمام ساعات شبانهروز به آب تازه، خنک و تمیز دسترسی داشته باشد. مصرف آب با افزایش دما، خشکی خوراک، وزن پرنده و میزان فعالیت تغییر میکند.
آبخوری باید به شکلی نصب شود که پرنده بتواند راحت بنوشد، اما داخل آن راه نرود یا آب را با مدفوع و خاک آلوده نکند. در هوای گرم ایران بهتر است آبخوریها چند مرتبه در روز بررسی و شستوشو شوند.
جدول غذای شترمرغ در ۶ مرحله مهم رشد و تولید
نیاز غذایی شترمرغ با بالا رفتن سن تغییر میکند. جدول زیر یک راهنمای عمومی است و فرمول نهایی باید با توجه به نژاد، وزن، شرایط آبوهوایی، کیفیت مواد اولیه و هدف مزرعه توسط متخصص تغذیه تنظیم شود.
| مرحله پرورش | سن تقریبی | پروتئین خام پیشنهادی | کلسیم تقریبی | نکته اصلی |
|---|---|---|---|---|
| پیشدان | تولد تا ۲ ماهگی | حدود ۲۲ تا ۲۵ درصد | حدود ۱٫۲ تا ۱٫۵ درصد | خوراک باکیفیت، خوشخوراک و متناسب با اندازه منقار باشد. |
| آغازین | ۲ تا ۴ ماهگی | حدود ۲۰ تا ۲۲ درصد | حدود ۱٫۲ تا ۱٫۵ درصد | رشد سریع است و تعادل انرژی، پروتئین و مواد معدنی اهمیت زیادی دارد. |
| رشد | ۴ تا ۶ ماهگی | حدود ۱۶ تا ۱۸ درصد | حدود ۱٫۲ تا ۱٫۵ درصد | فیبر جیره افزایش و غلظت پروتئین بهتدریج کاهش پیدا میکند. |
| پایانی | ۶ تا ۱۰ ماهگی | حدود ۱۳ تا ۱۵ درصد | حدود ۰٫۹ تا ۱ درصد | هدف، ادامه رشد بدون چاقی و فشار بیش از حد بر پاها است. |
| پسپایانی و نگهداری | ۱۰ ماهگی تا بلوغ | حدود ۸٫۵ تا ۱۲ درصد | حدود ۰٫۹ تا ۱ درصد | از مصرف بیش از حد انرژی و چاق شدن پرنده جلوگیری شود. |
| مولد تخمگذار | دوره تولیدمثل | حدود ۱۳ تا ۱۵ درصد | حدود ۲ تا ۲٫۵ درصد | کلسیم، فسفر، ویتامین D و وضعیت بدنی باید با دقت کنترل شود. |
این درصدها به معنای آن نیست که برای مثال ۲۲ کیلو کنجاله سویا داخل هر ۱۰۰ کیلو جیره بریزیم. پروتئین خام نهایی از مجموع پروتئین ذرت، جو، سویا، یونجه، سبوس و سایر مواد تشکیلدهنده محاسبه میشود.
راهنمای گامبهگام غذای شترمرغ از جوجه یکروزه تا مولد
غذای جوجه شترمرغ در روزهای اول چیست؟
جوجه تازه متولدشده بخشی از مواد غذایی مورد نیاز خود را از باقیمانده کیسه زرده دریافت میکند. به همین دلیل ممکن است در روزهای ابتدایی مقدار زیادی خوراک نخورد و مقداری کاهش وزن اولیه داشته باشد. بااینحال، آب سالم و خوراک آغازین باکیفیت باید در دسترس جوجه قرار داشته باشد تا به خوردن عادت کند.
برای تحریک جوجه به خوردن میتوان مقدار کمی خوراک تازه را در سینی کمعمق و تمیز قرار داد. استفاده از ظرفی با رنگ قابلتشخیص و قرار دادن مقدار کمی سبزی خردشده و تمیز روی دان گاهی توجه جوجه را جلب میکند، اما سبزی نباید جای دان متعادل را بگیرد.
خوراک جوجه باید تازه، بدون گردوغبار زیاد، فاقد کپک و دارای اندازه ذرات متناسب باشد. پودر بسیار نرم ممکن است مصرف را کاهش دهد یا وارد مجاری تنفسی شود و قطعات درشت نیز برای جوجه مناسب نیستند.
در سه ماه اول چه چیزی بیشترین اهمیت را دارد؟
سه ماه اول حساسترین دوره پرورش شترمرغ است. سرعت رشد در این دوره بالا است و اشتباه در جیره میتواند خیلی سریع به شکل ضعف پا، کاهش رشد، ناهمگونی گله یا افزایش تلفات دیده شود.
- جیره باید پروتئین کافی و اسیدهای آمینه متعادل داشته باشد.
- نسبت کلسیم و فسفر باید دقیق تنظیم شود.
- ویتامین D و ریزمغذیهای لازم باید از مکمل معتبر تأمین شوند.
- فیبر باید وجود داشته باشد، اما علوفه درشت و بیش از اندازه داده نشود.
- دانخوری کافی باشد تا جوجههای ضعیفتر نیز به خوراک دسترسی داشته باشند.
- تغییر جیره باید تدریجی انجام شود و خوراک قبلی ناگهان قطع نشود.
یکی از اشتباهات رایج این است که پرورشدهنده برای رشد سریعتر جوجه، مقدار زیادی پروتئین یا کنسانتره پرانرژی میدهد. رشد خیلی سریع بدون رشد هماهنگ استخوانها میتواند خطر مشکلات اسکلتی را بیشتر کند.
غذای شترمرغ پرواری از ۴ تا ۱۰ ماهگی چگونه باشد؟
در دوره رشد و پروار، سهم فیبر و علوفه میتواند بیشتر و درصد پروتئین نسبت به جیره جوجه کمتر شود. هدف این دوره رسیدن به وزن مناسب با هزینه منطقی است، نه فقط افزایش سریع عدد روی ترازو.
جیره این دوره معمولاً از ترکیب ذرت، جو، پودر یونجه، کنجاله سویا، سبوس، مکمل معدنی و ویتامینی، منبع کلسیم، منبع فسفر و نمک تشکیل میشود. نسبت هر ماده با توجه به قیمت و آنالیز مواد اولیه تغییر میکند.
پرنده باید فضای کافی برای حرکت داشته باشد. حتی بهترین جیره نیز در محیط کوچک، لغزنده و بدون تحرک نمیتواند سلامت کامل پا و عضلات را تضمین کند.
جیره شترمرغ بالغ و غیرمولد چه تفاوتی دارد؟
شترمرغ بالغی که در دوره تولید نیست، به جیرهای با انرژی و پروتئین کمتر از جوجه احتیاج دارد. مصرف مداوم دان پرانرژی باعث چاقی و افزایش هزینه نگهداری میشود. در این مرحله استفاده حسابشده از علوفه باکیفیت و کنترل وضعیت بدنی اهمیت بیشتری پیدا میکند.
برای ارزیابی وضعیت بدنی فقط به وزن نگاه نکنید. شکل بدن، میزان چربی، قدرت حرکت، اشتها، کیفیت مدفوع و وضعیت پرها نیز باید بررسی شود.
غذای شترمرغ مولد برای افزایش کیفیت تخم چیست؟
در فصل تولیدمثل، نیاز پرنده ماده به کلسیم، فسفر و بعضی ویتامینها افزایش پیدا میکند. جیره مولد باید چند هفته پیش از شروع تخمگذاری بهتدریج جایگزین جیره نگهداری شود تا ذخایر بدن آماده تولید تخم شوند.
دادن کلسیم زیاد به تمام پرندگان در تمام طول سال کار درستی نیست. جیره نر مولد، ماده مولد و پرنده خارج از فصل تولید ممکن است نیازهای متفاوتی داشته باشد. چاقی پرنده نر نیز میتواند تحرک و عملکرد جفتگیری را کاهش دهد.
پوسته نازک تخم همیشه فقط از کمبود کلسیم نیست؛ کمبود ویتامین D، اختلال در جذب، بیماری، گرمای شدید، سن پرنده و نامتعادل بودن فسفر نیز میتوانند نقش داشته باشند.
شترمرغ روزانه چقدر غذا میخورد؟
مقدار خوراک روزانه شترمرغ عدد ثابتی نیست و به سن، وزن، دمای هوا، انرژی جیره، کیفیت علوفه، میزان تحرک و دسترسی به مرتع بستگی دارد. هرچه جیره کمانرژیتر باشد، پرنده ممکن است برای تأمین نیاز خود مقدار بیشتری از آن مصرف کند.
| سن یا مرحله | مصرف تقریبی خوراک خشک در روز | توضیح کاربردی |
|---|---|---|
| هفتههای اول | از چند ده گرم شروع میشود و سریع افزایش مییابد. | مقدار کم و تازه چند بار در اختیار جوجه قرار بگیرد. |
| ۱ تا ۲ ماهگی | حدود ۲۰۰ تا ۷۰۰ گرم | وزن جوجه و غلظت انرژی جیره تعیینکننده است. |
| ۲ تا ۴ ماهگی | حدود ۷۰۰ گرم تا ۱٫۵ کیلوگرم | رشد سریع است و مصرف باید مرتب ثبت شود. |
| ۴ تا ۶ ماهگی | حدود ۱٫۵ تا ۲ کیلوگرم | کیفیت علوفه و انرژی دان روی مقدار مصرف اثر دارد. |
| ۶ تا ۱۰ ماهگی | حدود ۲ تا ۲٫۵ کیلوگرم | از چاق شدن و باقی ماندن خوراک کهنه جلوگیری شود. |
| بالغ و مولد | معمولاً حدود ۱٫۵ تا ۳ کیلوگرم | مقدار دقیق به مرتع، فصل و وضعیت تولید بستگی دارد. |
این اعداد تقریبی هستند و نباید بدون توجه به شرایط مزرعه اجرا شوند. بهترین روش این است که خوراک توزیعشده و خوراک باقیمانده را هر روز وزن کنید. اگر پرنده دان زیادی باقی میگذارد، ابتدا کیفیت، تازگی، اندازه ذرات، بیماری، گرما و دسترسی به آب را بررسی کنید.
یک مثال واقعی برای محاسبه مصرف و هزینه خوراک
فرض کنید ۲۰ شترمرغ پرواری دارید و هر پرنده بهطور میانگین روزانه ۲ کیلوگرم خوراک خشک مصرف میکند. مقدار خوراک روزانه گله با فرمول زیر محاسبه میشود.
۲۰ قطعه × ۲ کیلوگرم خوراک = ۴۰ کیلوگرم خوراک در روز
اگر قیمت هر کیلوگرم جیره کامل ۲۲ هزار تومان باشد، هزینه خوراک روزانه برابر با ۸۸۰ هزار تومان خواهد بود.
۴۰ کیلوگرم × ۲۲ هزار تومان = ۸۸۰ هزار تومان در روز
در یک دوره ۳۰ روزه، هزینه خوراک این گله حدود ۲۶ میلیون و ۴۰۰ هزار تومان میشود. حالا اگر به دلیل ریختوپاش، دانخوری نامناسب یا خوراک بیکیفیت فقط ۱۰ درصد دان هدر برود، ماهانه حدود ۲ میلیون و ۶۴۰ هزار تومان خسارت ایجاد میشود.
این مثال نشان میدهد کاهش ضایعات خوراک گاهی بیشتر از خرید مواد اولیه ارزان برای مزرعه سود ایجاد میکند. خوراک ارزان اما کپکزده یا نامتعادل ممکن است هزینه درمان، کاهش رشد و تلفات بسیار بیشتری به همراه داشته باشد.
نمونه جیره ۱۰۰ کیلوگرمی شترمرغ؛ فقط برای درک فرمول
جدول زیر یک نمونه آموزشی برای درک نحوه ترکیب مواد در جیره آغازین شترمرغ حدود ۲ تا ۴ ماهه است. این فرمول نسخه قطعی برای تمام مزارع نیست و باید بر اساس آنالیز واقعی ذرت، جو، یونجه، سویا و مکمل موجود در منطقه اصلاح شود.
| ماده اولیه | مقدار در ۱۰۰ کیلوگرم | نقش اصلی |
|---|---|---|
| ذرت | ۲۵ کیلوگرم | تأمین انرژی |
| جو | ۱۵ کیلوگرم | انرژی و مقداری فیبر |
| کنجاله سویا | ۲۸ کیلوگرم | پروتئین و اسیدهای آمینه |
| پودر یونجه باکیفیت | ۲۵ کیلوگرم | فیبر، پروتئین و بخشی از کلسیم |
| سبوس گندم | ۳ کیلوگرم | فیبر و تنظیم بافت جیره |
| دیکلسیم فسفات | ۱٫۵ کیلوگرم | کلسیم و فسفر |
| کربنات کلسیم | ۱٫۵ کیلوگرم | تأمین کلسیم |
| مکمل ویتامینه و معدنی | ۷۰۰ گرم | ویتامینها و ریزمغذیها |
| نمک | ۳۰۰ گرم | سدیم و کلر |
هشدار: این نمونه برای جوجه تازه متولدشده، شترمرغ مولد یا پرنده بیمار طراحی نشده است. نوع مکمل، آنالیز مواد اولیه، انرژی قابلمتابولیسم، لیزین، متیونین، سدیم و نسبت کلسیم به فسفر باید پیش از تولید انبوه بررسی شود.
۹ خوراک خطرناک یا نامناسب برای شترمرغ
شترمرغ کنجکاو است و ممکن است بسیاری از اشیای اطراف خود را ببلعد. بنابراین علاوه بر انتخاب دان مناسب، پاکیزگی محوطه و جلوگیری از دسترسی پرنده به مواد خطرناک نیز بخشی از مدیریت تغذیه است.
- خوراک کپکزده: ممکن است حاوی سموم قارچی باشد و به کبد، ایمنی و رشد پرنده آسیب بزند.
- نان خیس و مانده: خیلی زود تخمیر یا کپک میزند و جیره متعادلی محسوب نمیشود.
- سبزی و میوه فاسد: میتواند باعث اختلال گوارشی و آلودگی میکروبی شود.
- غلات خالی به مقدار زیاد: انرژی بالا و تعادل ضعیف مواد معدنی و پروتئین دارند.
- علوفه بسیار درشت و ساقهای برای جوجه: خطر گیرکردن و مشکلات گوارشی را افزایش میدهد.
- خوراک بسیار شور: میتواند مصرف آب و فشار واردشده بر بدن را افزایش دهد.
- پنبهدانه و فرآوردههای نامطمئن آن: ممکن است دارای گوسیپول باشند و بدون نظر متخصص نباید وارد جیره شوند.
- ضایعات آشپزخانه: ترکیب غذایی نامشخص، چربی، نمک و آلودگی آنها قابلکنترل نیست.
- پلاستیک، سیم، شیشه و فلز: خوراک نیستند، اما شترمرغ ممکن است آنها را ببلعد و دچار انسداد یا آسیب داخلی شود.
محوطه پرورش باید هر روز از نظر وجود میخ، سیم، تکههای پلاستیک، نخ، پیچ، شیشه و قطعات فلزی بررسی شود. این کار ساده میتواند از یکی از پرهزینهترین مشکلات گوارشی شترمرغ جلوگیری کند.
دان مرغ بهتر است یا خوراک مخصوص شترمرغ؟
دان مرغ و خوراک شترمرغ از نظر پروتئین، انرژی، فیبر، مواد معدنی و اندازه ذرات با یکدیگر تفاوت دارند. خوراک مرغ گوشتی معمولاً برای رشد سریع یک پرنده با دستگاه گوارش و دوره پرورش متفاوت طراحی شده است. استفاده طولانیمدت از آن برای شترمرغ میتواند تعادل فیبر، انرژی و مواد معدنی را مختل کند.
| معیار مقایسه | دان مرغ | جیره مخصوص شترمرغ |
|---|---|---|
| فیبر | معمولاً پایینتر | متناسب با توانایی هضم فیبر در شترمرغ |
| انرژی | ممکن است بیش از نیاز شترمرغ باشد. | با سن و هدف پرورش تنظیم میشود. |
| مواد معدنی | برای مرغ فرموله شده است. | برای رشد استخوان و نیاز شترمرغ تنظیم میشود. |
| کاربرد طولانیمدت | توصیه نمیشود. | انتخاب مناسبتر برای پرورش تجاری است. |
نتیجه مقایسه روشن است: برای یک گله تجاری، خوراکی که بر اساس نیاز شترمرغ و مرحله سنی آن فرموله شده باشد، انتخاب مطمئنتری از دان آماده مرغ است.
۷ علامت که نشان میدهد جیره شترمرغ مشکل دارد
مشکل خوراک همیشه با تلفات ناگهانی شروع نمیشود. بسیاری از ایرادهای جیره ابتدا با نشانههای کوچک ظاهر میشوند و در صورت بیتوجهی به خسارت بزرگ تبدیل خواهند شد.
- کاهش یا توقف رشد: ممکن است ناشی از کمبود انرژی، پروتئین، اسیدهای آمینه یا بیماری باشد.
- انحراف پا و مشکل در راه رفتن: باید تعادل کلسیم، فسفر، ویتامین D، سرعت رشد و وضعیت کف سالن بررسی شود.
- خوردن خاک و اشیای غیرخوراکی: گاهی با کنجکاوی، استرس، کمبود مواد معدنی یا مدیریت ضعیف محیط ارتباط دارد.
- پرهای کدر و نامرتب: میتواند نشانه ضعف تغذیه، انگل، بیماری یا کمبود ریزمغذیها باشد.
- مدفوع غیرعادی: تغییر ناگهانی خوراک، علوفه نامناسب، آب آلوده یا بیماریهای گوارشی باید بررسی شوند.
- ناهمگونی شدید گله: ممکن است تعداد دانخوری کم باشد و پرندگان ضعیفتر به خوراک دسترسی نداشته باشند.
- پوسته ضعیف تخم: جیره مولد، کلسیم، فسفر، ویتامین D، سلامت پرنده و شرایط گرمایی باید ارزیابی شود.
هیچکدام از این علائم بهتنهایی تشخیص قطعی ایجاد نمیکنند. در صورت مشاهده ضعف پا، بیاشتهایی، اسهال شدید، کاهش وزن یا تلفات، باید دامپزشک و متخصص تغذیه گله را بررسی کنند.
۷ نکته کاربردی برای کاهش هزینه خوراک بدون آسیب به رشد
- مواد اولیه را بر اساس آنالیز بخرید: ظاهر خوب ذرت، جو یا یونجه تضمین نمیکند که ارزش غذایی آنها مناسب باشد.
- خوراک را در محل خشک نگهداری کنید: رطوبت، گرما و تماس با کف انبار احتمال کپکزدگی را افزایش میدهد.
- دانخوری را بیش از اندازه پر نکنید: پر کردن کامل دانخوری باعث ریختوپاش بیشتر میشود.
- ارتفاع دانخوری را تنظیم کنید: دانخوری بسیار پایین یا نامناسب آلودگی و پرت خوراک را بیشتر میکند.
- تغییر جیره را طی چند روز انجام دهید: خوراک جدید را بهتدریج با خوراک قبلی مخلوط کنید.
- مصرف روزانه را ثبت کنید: کاهش مصرف خوراک یکی از اولین نشانههای مشکل در گله است.
- ارزانترین ماده را جایگزین بهترین ماده نکنید: قیمت هر کیلو ماده اولیه مهم است، اما هزینه هر کیلو افزایش وزن اهمیت بیشتری دارد.
برای مقایسه دو جیره فقط قیمت هر کیلو خوراک را نگاه نکنید. ممکن است جیره اول کیلویی ۲۰ هزار تومان و جیره دوم کیلویی ۲۳ هزار تومان باشد، اما جیره دوم رشد بهتر و ضریب تبدیل پایینتری ایجاد کند و در نهایت ارزانتر تمام شود.
سؤالات پرتکرار درباره غذای شترمرغ
آیا شترمرغ فقط علف میخورد؟
خیر. شترمرغ توانایی استفاده از علوفه و گیاهان را دارد، اما در پرورش تجاری فقط علف نمیتواند تمام نیازهای انرژی، پروتئین، مواد معدنی و ویتامینی آن را تأمین کند. جیره باید از علوفه، غلات، منبع پروتئینی و مکملهای لازم تشکیل شود.
بهترین علوفه برای شترمرغ چیست؟
یونجه تمیز، خشک، خوشبو، بدون کپک و دارای برگ مناسب یکی از بهترین علوفههای قابل استفاده است. اندازه خردشدن یونجه باید متناسب با سن پرنده باشد. برای جوجههای کمسن نباید ساقههای بلند، خشن و دیرهضم استفاده شود.
آیا شترمرغ میتواند ذرت کامل بخورد؟
شترمرغ بالغ ممکن است ذرت کامل را مصرف کند، اما استفاده از ذرت به شکل مناسب و در قالب یک جیره مخلوط، امکان توزیع یکنواختتر مواد مغذی را فراهم میکند. برای جوجه، اندازه ذرات باید کوچکتر و متناسب با منقار باشد.
آیا نان خشک برای شترمرغ خوب است؟
نان خشک یک خوراک کامل نیست و مقدار مواد مغذی آن برای شترمرغ متعادل نشده است. نان شور، کپکزده یا خیس میتواند خطرناک باشد. استفاده مداوم از نان بهجای جیره استاندارد باعث کمبود مواد مغذی و افت عملکرد میشود.
آیا میتوان به شترمرغ میوه و سبزی داد؟
مقدار محدود میوه یا سبزی تازه، سالم و خردشده میتواند بهعنوان خوراک جانبی استفاده شود، اما نباید جای جیره اصلی را بگیرد. مواد فاسد، کپکزده، یخزده، بسیار آبکی یا آلوده نباید در اختیار پرنده قرار بگیرند.
آیا شترمرغ به سنگریزه نیاز دارد؟
شترمرغ در طبیعت سنگریزههای کوچک را میبلعد و از آنها در خرد شدن خوراک استفاده میکند. در مزرعه باید فقط سنگریزه تمیز، فاقد لبه تیز و متناسب با سن پرنده در نظر گرفته شود. سنگریزه جای مکمل معدنی، کلسیم یا جیره متعادل را نمیگیرد.
چند بار در روز به شترمرغ غذا بدهیم؟
برای جوجههای کمسن بهتر است خوراک تازه در چند نوبت بررسی و شارژ شود تا دان برای مدت طولانی در محیط گرم یا مرطوب باقی نماند. پرندگان بزرگتر نیز میتوانند خوراک خود را در یک یا دو نوبت اصلی دریافت کنند، به شرط آنکه آب همیشه در دسترس باشد.
چرا شترمرغ خاک یا پلاستیک میخورد؟
کنجکاوی طبیعی، گرسنگی، استرس، کمبود فضای مناسب، نامتعادل بودن جیره و وجود اشیای جذاب در محوطه از دلایل احتمالی این رفتار هستند. ابتدا باید محوطه پاکسازی شود و سپس مقدار خوراک، مواد معدنی، وضعیت گوارش و شرایط نگهداری بررسی شوند.
جمعبندی نهایی؛ غذای مناسب پایه سودآوری مزرعه است
در پاسخ به این سؤال که غذای شترمرغ چیست باید گفت شترمرغ به یک جیره چندجزئی و متعادل نیاز دارد، نه یک ماده غذایی خاص. ذرت و جو انرژی، کنجاله سویا پروتئین، یونجه فیبر و بخشی از کلسیم و مکملها و مواد معدنی نیز ریزمغذیهای ضروری را تأمین میکنند.
جوجه شترمرغ به جیرهای با پروتئین و کلسیم بیشتر نیاز دارد و با افزایش سن باید غلظت پروتئین و انرژی آن کاهش پیدا کند. در دوره مولدی نیز کلسیم، فسفر، ویتامین D و کنترل وضعیت بدنی اهمیت بیشتری پیدا میکنند.
تجربه من در پرورش شترمرغ نشان داده است که سود واقعی از خرید ارزانترین دان به دست نمیآید؛ بلکه از جیره متعادل، کاهش پرت خوراک، آب سالم، وزنکشی منظم و تشخیص سریع مشکلات تغذیهای حاصل میشود.
پیش از ساخت مقدار زیاد خوراک، ابتدا مواد اولیه را از نظر کیفیت و آنالیز بررسی کنید، یک نمونه محدود از جیره تولید کنید و مصرف خوراک، رشد، وضعیت پاها و مدفوع گله را زیر نظر بگیرید. این کار ساده میتواند از هدررفت سرمایه و بروز مشکلات سنگین در ماههای بعد جلوگیری کند.